۷ چاکرا: معنای آن‌ها چیست و چگونه از آن‌ها برای سلامت و تندرستی استفاده کنیم؟

چاکرا چیست؟

چاکراها به هفت نقطه در امتداد ستون فقرات اشاره دارند که برخی افراد معتقدند با عملکردهای خاص جسمی، عاطفی و معنوی در ارتباط هستند. چاکراها بخشی از نظام‌های سنتی پزشکی و شفابخشی در جنوب آسیا محسوب می‌شوند.

اگرچه چاکراها از سوی علم غربی به رسمیت شناخته نمی‌شوند، اما می‌توانند استعاره‌ای مفید برای کمک به یافتن تعادل و دستیابی به سطح بالاتری از سلامت و تندرستی باشند.

بسیاری از افراد در تمرین‌هایی مانند آرام‌سازی، ذهن‌آگاهی و رشد فردی که گفته می‌شود به «متعادل‌کردن» چاکراها کمک می‌کنند، ارزش و فایده پیدا می‌کنند.

از این نظر، می‌توانید چاکراها را تا حدی شبیه دعا در نظر بگیرید: هرچند هیچ شواهد علمی‌ای وجود ندارد که نشان دهد چاکراها واقعاً «کار می‌کنند»، تمرکز بر آن‌ها ممکن است به شما کمک کند احساس تمرکز و ثبات بیشتری داشته باشید و به آرامش ذهنی برسید.

رنه وارن (Renee Warren)، یوگاتراپیست با مدارک C-IAYT و RYT 500، توضیح می‌دهد چاکراها چه هستند و تمرکز بر آن‌ها چه تأثیری ممکن است برای شما داشته باشد.

آشنایی با هفت چاکرا

واژه Chakra از واژه‌ای سانسکریت به معنای «چرخ» یا «دایره» گرفته شده و مفهوم چاکرا ریشه در هر دو آیین هندو و بودایی دارد.

گفته می‌شود هفت چاکرا نشان‌دهنده منابع انرژی در سراسر بدن هستند.

هر چاکرا با موارد زیر ارتباط دارد:

• بخش مشخصی از بدن
• یک رنگ
• یک عنصر
• احساسات مشخص

اگر تا به حال در کلاس یوگا شرکت کرده باشید، ممکن است نام چاکراها را در ارتباط با بعضی حرکات یا تمرین‌ها شنیده باشید.

در اصطلاحات یوگا، پرانا (Prana) یا انرژی، در سراسر بدن و میان چاکراها از طریق نادی‌ها (Nadi) یا کانال‌های انرژی حرکت می‌کند.

وارن توضیح می‌دهد:

«هر چاکرا با چندین حرکت یوگا یا آسانا و همچنین جملات تأکیدی یا عبارت‌هایی برای تأمل و درون‌نگری مرتبط است که تصور می‌شود به ایجاد تعادل در آن بخش از بدن کمک می‌کنند.»

ممکن است نام چاکراها را هم به زبان سانسکریت و هم با ترجمه انگلیسی آن‌ها بشنوید. در ادامه هر دو نام آورده شده‌اند.

چاکرای ریشه (Muladhara)

جمله تأکیدی:
«من در کنار خودم احساس امنیت می‌کنم»

احساسات:
چاکرای ریشه با احساس زمین‌گیر بودن، ثبات، ایمنی و امنیت مرتبط است.

اگر این چاکرا از تعادل خارج باشد، ممکن است احساس بی‌ثباتی داشته باشید یا حس کنید نمی‌توانید جایگاه محکمی برای خود پیدا کنید.

حرکات یوگا:
حرکات ایستاده، مانند:

• وضعیت کوه (Mountain Pose)
• جنگجوی ۲ (Warrior II)
• وضعیت گربه ـ گاو (Cat-Cow Pose)

چاکرای خاجی (Svadhisthana)

جمله تأکیدی:
«من همراه با جریان زندگی حرکت می‌کنم»

احساسات:
اعتقاد بر این است که متعادل‌بودن چاکرای خاجی به احساس خلاقیت و بازیگوشی کمک می‌کند، درحالی‌که نبود تعادل در آن ممکن است احساس ناتوانی یا کاهش انرژی را به همراه داشته باشد.

حرکات یوگا:
حرکاتی که پاها را باز می‌کنند و باعث بازشدن ناحیه لگن می‌شوند، مانند:

• جنگجوی ۲ (Warrior II)
• وضعیت صندلی (Chair Pose)
• سگ سرپایین (Downward Dog)
• چرخش نشسته (Seated Twist)

چاکرای شبکه خورشیدی (Manipura)

«من چیزی را انتخاب می‌کنم که برایم درست است»

احساسات:
این چاکرا با احساس قدرت فردی در ارتباط با دیگران و احساس پیوند و ارتباط مرتبط دانسته می‌شود.

اما زمانی که از تعادل خارج باشد، با احساس ناتوانی و قطع ارتباط همراه است.

حرکات یوگا:
حرکاتی که شامل چرخش بدن هستند، مانند:

• جنگجوی ۱ (Warrior I)
• چرخش نشسته (Seated Twist)
• سگ سرپایین (Downward Dog)
• وضعیت صندلی (Chair Pose)
• وضعیت پل (Bridge Pose)

چاکرای قلب (Anahata)

جمله تأکیدی:
«من خودم را دوست دارم و به خودم احترام می‌گذارم»

احساسات:
اعتقاد بر این است که چاکرای قلب متعادل با احساساتی مانند پذیرش، شفقت و لذت ارتباط دارد.

در مقابل، چاکرای قلب نامتعادل با احساس تنهایی، جدایی و حتی بی‌ارزش‌بودن مرتبط دانسته می‌شود.

حرکات یوگا:
حرکاتی که شامل خم‌شدن ملایم به عقب یا خم‌شدن جانبی بدن هستند، مانند:

• جنگجوی ۱ (Warrior I)
• سگ سرپایین (Downward Dog)
• وضعیت پل (Bridge Pose)
• وضعیت ابوالهول (Sphinx)

چاکرای گلو (Vishuddha)

جمله تأکیدی:
«من آزادانه و با اعتمادبه‌نفس صحبت می‌کنم»

احساسات:
این چاکرا با احساس اعتمادبه‌نفس، صداقت و جسارت مرتبط است.

گفته می‌شود زمانی که چاکرای گلو از تعادل خارج باشد، ممکن است احساس ترس و خاموشی داشته باشید؛ انگار صدایی ندارید یا نمی‌توانید نظر خود را بیان کنید.

حرکات یوگا:
حرکاتی که باعث کشش گردن می‌شوند، مانند:

• وضعیت پل (Bridge Pose)
• چرخش‌های آرام گردن
• خم به جلوی ایستاده (Standing Forward Fold)

چاکرای چشم سوم (Ajna)

جمله تأکیدی:
«من به عمیق‌ترین شهود خود گوش می‌دهم»

احساسات:
چاکرای چشم سوم متعادل با وضوح ذهنی و شهود مرتبط دانسته می‌شود.

در مقابل، زمانی که این چاکرا از تعادل خارج باشد، با سردرگمی و برداشت نادرست ارتباط داده می‌شود.

حرکات یوگا:
حرکاتی که تصور می‌شود به تقویت شهود کمک می‌کنند، مانند:

• سگ سرپایین (Downward Dog)
• وضعیت کودک (Child’s Pose)

چاکرای تاج (Sahasrara)

جمله تأکیدی:
«من با همه‌چیز در ارتباط هستم»

احساسات:
چاکرای تاج متعادل با احساس آرامش، روشن‌شدگی و آزادی مرتبط دانسته می‌شود.

خارج‌شدن آن از تعادل با سردرگمی، نبود شادی و احساس گرفتارشدن ارتباط داده می‌شود.

حرکات یوگا:
حرکاتی که بالای سر را درگیر یا تحریک می‌کنند، مانند:

• سگ سرپایین (Downward Dog)
• خم به جلوی پا باز (Wide Leg Forward Fold)
• خم به جلوی ایستاده (Standing Forward Fold)
• وضعیت جسد یا شاواسانا (Corpse Pose / Savasana)

متعادل‌کردن چاکراها به چه معناست؟

متعادل‌کردن چاکراها به معنای پیدا کردن راه‌هایی برای تقویت احساسات مثبتی است که با هر چاکرا ارتباط داده می‌شوند.

وارن پیشنهاد می‌کند برای اینکه بفهمید این موضوع در زندگی شما چه شکلی می‌تواند داشته باشد، به بخش‌هایی از زندگی یا ویژگی‌های شخصیتی خود توجه کنید که احساس می‌کنید از تعادل خارج شده‌اند.

او می‌گوید:

«از خودتان بپرسید: چه چیزی باعث می‌شود احساس ثبات و زمین‌گیری داشته باشید و چه چیزی باعث پراکندگی شما می‌شود؟ چه چیزی شما را آرام می‌کند و چه چیزی باعث استرستان می‌شود؟ وقتی متوجه شدید چه چیزی احساس می‌کنید که درست و متعادل نیست، می‌توانید زمان و توجه بیشتری صرف کنید تا دوباره تعادل ایجاد شود.»

برای مثال، اگر متوجه شوید احساس قطع ارتباط یا انزوا دارید، تمرکز بر چاکرای قلب ــ مثلاً از طریق یک جمله تأکیدی، فعالیت یا تمرین مخصوص آن چاکرا ــ ممکن است به شما کمک کند درباره این احساسات مدیتیشن و تأمل کنید.

وارن چند روش برای تمرکز بر چاکراها پیشنهاد می‌کند.

یوگا

تعادل بخش جدایی‌ناپذیری از یوگا است؛ و این تعادل فقط جنبه جسمی ندارد.

درست است که یوگا با افزایش قدرت عضلات و انعطاف‌پذیری ارتباط دارد، اما برای بسیاری از افراد تجربه‌ای عاطفی و حتی معنوی نیز محسوب می‌شود.

هنگام خواندن حرکات یوگایی که برای هر چاکرا معرفی شدند، احتمالاً متوجه شدید که برخی حرکات در چند چاکرا تکرار شده‌اند.

دلیل این موضوع آن است که همه بخش‌های بدن به‌شدت به یکدیگر مرتبط هستند. نمی‌توانید یک قسمت از بدن را حرکت دهید بدون اینکه بخش دیگری نیز تحت تأثیر قرار بگیرد.

وارن توضیح می‌دهد:

«هیچ حرکتی وجود ندارد که فقط روی یک بخش از بدن اثر بگذارد. بنابراین اگر حرکات یوگای خود را روی یک چاکرا متمرکز کنید، احتمالاً در بخش‌های دیگری از بدن نیز فواید آن را احساس خواهید کرد.»

تمرین‌های تنفسی

به‌طور کلی، تکنیک‌های تنفسی به شما کمک می‌کنند توجه خود را روی دم و بازدم متمرکز کنید و در نتیجه احساس آرامش و رهایی بیشتری داشته باشید.

یکی از تکنیک‌های خاص تنفسی، تنفس متناوب از سوراخ‌های بینی (Alternate Nostril Breathing) است که گفته می‌شود به متعادل‌کردن جریان انرژی در سراسر چاکراها کمک می‌کند.

اگرچه هیچ شواهد علمی‌ای برای تأیید این ادعا وجود ندارد، تحقیقات نشان داده‌اند که این نوع تمرین تنفسی می‌تواند به کاهش استرس و افزایش هوشیاری کمک کند.

وارن می‌گوید:

«تمرکز آگاهانه روی تنفس می‌تواند به شما کمک کند حضور بیشتری در لحظه داشته باشید و احساس ثبات و تعادل بیشتری کنید. این کار همچنین به بدن کمک می‌کند پاسخ خود به استرس را تنظیم کند.»

جملات تأکیدی

تکرار جملات تأکیدی مثبت که برای شما معنا دارند، می‌تواند به افزایش اعتمادبه‌نفس و مقابله با شک و تردید نسبت به خود کمک کند.

برای انجام جملات تأکیدی مخصوص هر چاکرا، هنگام تکرار جمله مربوط به آن چاکرا، افکار و توجهتان را روی بخش مشخصی از بدن متمرکز کنید.

وارن توصیه می‌کند:

«فرقی ندارد جمله را با صدای بلند تکرار کنید یا در ذهنتان؛ فقط متوجه شوید چه چیزهایی درونتان شکل می‌گیرد و این جمله چه احساسی در شما ایجاد می‌کند.»

مدیتیشن

برای انجام مدیتیشن چاکرا، هنگام مدیتیشن توجه خود را روی بخش مشخصی از بدن متمرکز کنید.

سپس سعی کنید آن بخش از بدن را با رنگی که به چاکرای مربوطه نسبت داده شده است مرتبط کنید.

برای مثال، اگر روی چاکرای ریشه تمرکز دارید، به استخوان دنبالچه خود توجه کنید و یک نور یا دایره قرمز روشن را تصور کنید که از آن ناحیه تابیده و گسترش پیدا می‌کند.

وارن پیشنهاد می‌کند:

«توجه خود را روی آن ناحیه و رنگ مرتبط با آن متمرکز کنید. ببینید چه احساسی دارید و یک نفس عمیق بکشید، با این نیت که هرگونه تنش را رها کنید.»

مانند دیگر انواع مدیتیشن، این تمرین نیز ممکن است به کمی تمرین نیاز داشته باشد؛ بنابراین اگر از همان ابتدا برایتان طبیعی یا قابل‌درک نبود، ناامید نشوید.

سخن پایانی درباره چاکراها

در نهایت، تمرکز بر چاکراها به معنای تلاش برای ایجاد تعادل میان ذهن، بدن و روح است.

اگرچه پزشکی غربی مفهوم چاکرا یا روش‌های «متعادل‌کردن» آن‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد، اما ارزش تمرین‌هایی مانند یوگا، مدیتیشن و تمرین‌های تنفسی و همچنین توجه به سلامت کل بدن را تأیید می‌کند.

وارن می‌گوید:

«اگر بخشی از زندگی، بدن یا رفتار خود را نادیده بگیریم، این موضوع در سلامت کلی ما منعکس خواهد شد. بدن ما یک سیستم یکپارچه است. همه‌چیز با یکدیگر کار می‌کند.»